सकस आख्यानमा नेपाली धरोहरको, संस्कृतिको, ईतिहासको, राजनीति र अन्य परिवेशको वकस नै भएको छ । एउटा आम नेपालीलाई सरल तरिकाले नेपालको बारेमा बुभ्mनका निमित्त गीताको ‘गितासार’ भने झै नेपालीहरु को लागी नेपालीसार नै भएको छ । मलाई लाग्छ नेपाल बुभ्mनको लागि सारांशमा मुल थलो भनेको नै ‘सकस’ हो । जसरी गंगा हिमालबाट जन्मेर अनेकौं हागाबिगा फैलिएर भै अन्तमा सागरमा विलिन हुन्छिन् । त्यसरी नै श्री जगदीश घिमिर ज्यूले सकसलाई जन्माएर अनेकौ पाटाहरुलाई उजागर गरेर त्यसलाई यथार्थको धरातलमा विलिन गरेका छन् ।
एक दिन कान्तिपुर दैनिकका पानाहरु पल्टाउदै गर्दा मेरा आखा ‘जगदीश घिमिरे’ को सकसमा परे । सकसमा बारेमा लेखिएको घिमिरेको लेखले मलाई छोयो । अन्तरमनको यात्राबाट अत्यन्त प्रभावित भएकोले घिमिरेको सकसलाई लिएर पनि म भित्र थुपै्र कौतुहलता र जिज्ञासाहरु एक साथ पैदा भए । सकस मगाए । पढ्न बसे । यद्दपि सकस पढ्न थाल्दा म पूर्वाग्रही थिए । राजनीतिको सेरोफेरामा सकस र त्यसको विषयवस्तु घुमेको होला भन्ने मेरो पूर्बानुमानले मलाई पूर्बाग्रह बनाएको थियो । तर पढ्न शुरु गरेपछि मेरो अनुमान गलत सावित भयो । अपरिपक्क विषयवस्तुमा केन्द्रित हुने हो भने म जस्ता पाठकले यस्ता परिपक्क विषयवस्तुलाई के ठिक के बेठिक भनेर छुट्टाउने को ? किन ? तरपनि यो खुम्चीएको युगमा भन्ने चलनले गर्दा मैले पनि केही अपरिपक्क शब्दहरुले लेख्ने आँट गरे । जब आफ्नो ज्ञान र अनुभुतिहरुलाई पोख्ने समय आउँदछ तब त्यहाँ मौलिक भाषामा प्रकट गर्ने समय आउँछ जस्तो लाग्छ ।
सकस मैले पढेको जगदीश घिमिरेको दोस्रो साहित्यिक कृती हो ।यसअघि अन्तरमनको यात्रा पढ्ने मौका पाएकी थिए । प्रतिकुल परिस्थिति अझ भन्नुपर्दा जिन्दगी र मृत्युको दोसाँधमा रहेको कठिन अबस्थामा घिमिरले लेख्नु भएको बाट म निकै प्रभावित भएकी थिए । सास रहेसम्म केही गर्नुपर्छ भन्ने चेतनाबोध गराउने अन्तरमनको यात्रा पढेकै कारण घिमिरेले लेखेको सकस मैले नपढी रहन सकिन । सबै काम थाँती राखेर पढे । मिराको एउटा भजन थप आउँछ ।
‘हम तेरी चाह मे अय यार वहाँ तक पहुँचे, होश ये भी न जहाँ है कि कहाँ तक पहुँचे’
मलाई पनि थाहै भएन मैले कहिले सकस सिद्धाए । भूमिका र समीक्षा लेखनमा एउटा क्षति रहिहाल्छ त्यो के भने किताबहरुमा भएका सुन्दर मोडहरुलाई, शब्दलाई बखान गर्न सकिदैन् । त्यस्तै मलाई पनि भईरहेको छ । शब्दहरुमा त उतार्न सकिन्छ तर अनुभुतिहहरुलाई पोख्न सकिदैन् तैपनि सक्दो प्रयासरत किसिमले व्यक्त गर्न चाहान्छु ।
लेखकको हृदय देशप्रति अग्रसर छ । सकसमा देशबासीहरुको पिडा, व्यथा, क्रन्दन तथा पुकार छ । पात्र एक भएपनि तिनीहरुले भोगेको व्यथा सबै आम नेपाली जनताको छ । शाहकालीन शासन हुँदै राणाशासनकाल देखि माओवादी जनयुद्ध सम्मको तिता मिठा यथार्थ चित्रणहरु छर्ल· दर्साउनु भएको छ । पढ्दा पढ्दा बीचमा लाग्छ यस्तो पनि भएको थियो र ? होला र ? नेपाल पनि यस्तो परिस्थितीबाट गुज्रिएको थियो र ?
यो देशको भूमि जहाँ बुद्धको जन्म भयो, जहाँ शिवजीले रमण गरे, जहाँ समुद्र मन्थनको निर्भीक जुन सागर मन्था ‘सगरमाथा’को प्रयोग भएको थियो त्यो भूमिमा यतीका राजनैतिक उदार चढावहरु भएका थिए र ? त्यस्तै प्रश्नै प्रश्नको सँगालो ‘सकस’ हो । अहिलेका युवा पुस्तालाई दिईने उत्तर पनि ‘सकस’ हो । प्रस्तुत उपन्यासमा लेखकको हृदय पनि दुःखले सञ्चालित छ नत्रभने यस किसिमको कृति हृदयबाट नउठिकन एउटा दिमागको सोचबाट मात्र उजागर हुँदैन् भन्ने यो टीप्पणीकारलाई लागेको छ । मैले अघि नै भनिसके गिता बुभ्mनको लागि केही हदसम्म गितासारले बुझाउँछ । त्यसैगरी नेपालीहरुको ईतिहास, राजनैतिक, आर्थिक र सामाजिक परिवेश बुझाउनको लागि नेपालीसार ‘सकस’ अहिले हामीजस्ता युवा पुस्तालाई ज्ञानको वकस भएको हुनेछ ।
तिन पात्र र खण्डमा बिभाजित आख्यान पाठकलाई जिज्ञासा, कौतुहलता, वितृष्णा र पिडालाई आत्मसाथ गर्दै अगाडी बढ्छन् । सारांशमा भन्दा नेपाली ईतिहास र वर्तमान स्थितिमा यो पुस्तक एउटा ठुलो मिलको पत्थर सावित भएको छ । मलाई लाग्यो म आफ्नो देशको आश्चर्य चकित स्थिति, राजनैतिक उदार चढाव, ईतिहासका कालखण्डबारे कति थोरै मात्रै जानकारी रहेको रहेछ र जब किताब पढ्दै गए म आफै मन्त्रमुग्ध हुँदै गए । यी लुकेर बसेका घटनाहरुलाई सैद्धान्तिक रुपले पुष्टि गरेर समाजलाई एउटा चेतावनी स्वरुप प्रदान गर्नुभएको छ । म आफू माओवादी द्वन्दकालिन अवस्थाबारे जानकारी भएकाले त्यो खण्ड पढ्न अलिकति उराठ र अल्छी लागेको थियो । अतः नेपाली माझ यस्तो अमुल्य सौगात दिएकोमा लेखक जगदीश घिमिर ज्यू लाई मुरीमुरी धन्यवाद । सकस सबै नेपाली जनता र युवा पुस्तामा पुगोस मेरो कामना ।
सकस मैले पढेको जगदीश घिमिरेको दोस्रो साहित्यिक कृती हो ।यसअघि अन्तरमनको यात्रा पढ्ने मौका पाएकी थिए । प्रतिकुल परिस्थिति अझ भन्नुपर्दा जिन्दगी र मृत्युको दोसाँधमा रहेको कठिन अबस्थामा घिमिरले लेख्नु भएको बाट म निकै प्रभावित भएकी थिए । सास रहेसम्म केही गर्नुपर्छ भन्ने चेतनाबोध गराउने अन्तरमनको यात्रा पढेकै कारण घिमिरेले लेखेको सकस मैले नपढी रहन सकिन । सबै काम थाँती राखेर पढे । मिराको एउटा भजन थप आउँछ ।
‘हम तेरी चाह मे अय यार वहाँ तक पहुँचे, होश ये भी न जहाँ है कि कहाँ तक पहुँचे’
मलाई पनि थाहै भएन मैले कहिले सकस सिद्धाए । भूमिका र समीक्षा लेखनमा एउटा क्षति रहिहाल्छ त्यो के भने किताबहरुमा भएका सुन्दर मोडहरुलाई, शब्दलाई बखान गर्न सकिदैन् । त्यस्तै मलाई पनि भईरहेको छ । शब्दहरुमा त उतार्न सकिन्छ तर अनुभुतिहहरुलाई पोख्न सकिदैन् तैपनि सक्दो प्रयासरत किसिमले व्यक्त गर्न चाहान्छु ।
लेखकको हृदय देशप्रति अग्रसर छ । सकसमा देशबासीहरुको पिडा, व्यथा, क्रन्दन तथा पुकार छ । पात्र एक भएपनि तिनीहरुले भोगेको व्यथा सबै आम नेपाली जनताको छ । शाहकालीन शासन हुँदै राणाशासनकाल देखि माओवादी जनयुद्ध सम्मको तिता मिठा यथार्थ चित्रणहरु छर्ल· दर्साउनु भएको छ । पढ्दा पढ्दा बीचमा लाग्छ यस्तो पनि भएको थियो र ? होला र ? नेपाल पनि यस्तो परिस्थितीबाट गुज्रिएको थियो र ?
यो देशको भूमि जहाँ बुद्धको जन्म भयो, जहाँ शिवजीले रमण गरे, जहाँ समुद्र मन्थनको निर्भीक जुन सागर मन्था ‘सगरमाथा’को प्रयोग भएको थियो त्यो भूमिमा यतीका राजनैतिक उदार चढावहरु भएका थिए र ? त्यस्तै प्रश्नै प्रश्नको सँगालो ‘सकस’ हो । अहिलेका युवा पुस्तालाई दिईने उत्तर पनि ‘सकस’ हो । प्रस्तुत उपन्यासमा लेखकको हृदय पनि दुःखले सञ्चालित छ नत्रभने यस किसिमको कृति हृदयबाट नउठिकन एउटा दिमागको सोचबाट मात्र उजागर हुँदैन् भन्ने यो टीप्पणीकारलाई लागेको छ । मैले अघि नै भनिसके गिता बुभ्mनको लागि केही हदसम्म गितासारले बुझाउँछ । त्यसैगरी नेपालीहरुको ईतिहास, राजनैतिक, आर्थिक र सामाजिक परिवेश बुझाउनको लागि नेपालीसार ‘सकस’ अहिले हामीजस्ता युवा पुस्तालाई ज्ञानको वकस भएको हुनेछ ।
तिन पात्र र खण्डमा बिभाजित आख्यान पाठकलाई जिज्ञासा, कौतुहलता, वितृष्णा र पिडालाई आत्मसाथ गर्दै अगाडी बढ्छन् । सारांशमा भन्दा नेपाली ईतिहास र वर्तमान स्थितिमा यो पुस्तक एउटा ठुलो मिलको पत्थर सावित भएको छ । मलाई लाग्यो म आफ्नो देशको आश्चर्य चकित स्थिति, राजनैतिक उदार चढाव, ईतिहासका कालखण्डबारे कति थोरै मात्रै जानकारी रहेको रहेछ र जब किताब पढ्दै गए म आफै मन्त्रमुग्ध हुँदै गए । यी लुकेर बसेका घटनाहरुलाई सैद्धान्तिक रुपले पुष्टि गरेर समाजलाई एउटा चेतावनी स्वरुप प्रदान गर्नुभएको छ । म आफू माओवादी द्वन्दकालिन अवस्थाबारे जानकारी भएकाले त्यो खण्ड पढ्न अलिकति उराठ र अल्छी लागेको थियो । अतः नेपाली माझ यस्तो अमुल्य सौगात दिएकोमा लेखक जगदीश घिमिर ज्यू लाई मुरीमुरी धन्यवाद । सकस सबै नेपाली जनता र युवा पुस्तामा पुगोस मेरो कामना ।
Great ! I applaud the way you have articulated about SAKAS.
ReplyDeleteअन्तर्मनको यात्रा पढ्नेहरूले त, सकसमा घिमिरेले आफ्नो अघिल्लो कृतिको साख राख्न सकेका छैनन्र भन्ने पो सुनेको थिएँ त ।। यो रिभ्युले पढ्न मन लाग्यो ।।।। धन्यबाद ।।।।
ReplyDeletea good review indeed!!!
ReplyDelete